- Năm 2004, Vissan từng mở quầy bán thịt trâu tươi sống tại cửa hàng, siêu thị và chợ truyền thống, nhưng âm thầm đóng các điểm này.
- Giai đoạn 2014-2016, Việt Nam nhập trâu sống từ Úc, nhưng thị trường này sau đó cũng lặng lẽ biến mất, vì nhiều lý do, trong đó cạnh tranh về giá là yếu tố lớn nhất.
- Năm 2015, Việt Nam bắt đầu nhập thịt trâu đông lạnh từ Ấn Độ.
- Các vụ thịt trâu giả thịt bò, thịt bò giá rẻ đội lốt thịt thượng hạng, hay các vụ “thịt giả” khác là vấn nạn dai dẳng của thị trường.
Hơn mười năm qua, người Việt tiêu thụ hàng trăm ngàn tấn thịt trâu đông lạnh từ Ấn Độ mỗi năm. Lượng thịt này tương đương với lượng bò tiêu thụ hàng năm. “Ăn trâu mà ngỡ ăn bò” – liệu người tiêu dùng có biết mình đang bị lừa dối hay không lại là một chuyện rất khác.
Vấn nạn “thịt giả” đã tồn tại từ rất lâu. “thịt trâu gác bếp” là phần nối dài của chuyện “thịt giả” và “thịt bò công nghệ” nổi lên từ năm ngoái.
“Chuyến tàu lịch sử”
Tháng 2-2014, chuyến tàu đầu tiên chở 222 con trâu sống rời cảng Darwin, tiểu bang Northern Territory – còn gọi là Bắc Úc hay Bắc Lãnh. Tàu cập cảng Hải Phòng sau 10 ngày trên biển. Chính quyền và các nhà buôn Bắc Úc đã đánh giá đơn hàng của Việt Nam đã giúp “vực dậy cả ngành công nghiệp nuôi trâu hoang dã vùng Bắc Úc”, theo đài ABC của nước này.
Đối tác nhập khẩu tại Việt Nam là Công ty Animex Hải Phòng. Trong giai đoạn 2012-2015, riêng công ty này đã nhập khoảng 15.000 con trâu và bò từ Úc để phục vụ cho thị trường phía Bắc.
Trâu nước tại Lãnh thổ Bắc Úc có nguồn gốc từ trâu hoang dã, được đưa vào từ đảo Timor và các đảo thuộc Indonesia từ những năm 1824. Qua hai thế kỷ sinh trưởng tự nhiên trong môi trường đầm lầy và thảo nguyên bao la, đàn trâu hoang này đã bùng nổ số lượng lên tới 150.000 – 200.000 con. Nhằm kiểm soát mật độ đàn và bảo vệ hệ sinh thái, chính quyền địa phương đã phải tổ chức nhiều chiến dịch săn bắt. Tuy nhiên, tìm được thị trường tiêu thụ là một thách thức đối với nước Úc. Năm 2013, nước này chỉ xuất khẩu khoảng 800 con trâu sang Brunei, Indonesia và Philippines với mức giá cực rẻ, chỉ khoảng 0,6-0,8 AUD/kg. (Tỷ giá thời điểm đó là 1 AUD ~ 18.000 đồng).
Kỳ vọng đến thất vọng
Các chuyến tàu đến Hải Phòng đã giúp giá xuất khẩu tăng vọt lên 1,5 AUD/kg., giúp mỗi con trâu hoang dã đạt giá trị 600-700 AUD. Chính quyền Bắc Úc khi đó kỳ vọng thị trường Việt Nam có thể tiêu thụ 60.000 con trâu/năm.
Hoạt động săn bắt trâu hoang dã tại các trang trại đầm lầy lớn như Swim Creek hay Woolner để vận chuyển sang Việt Nam diễn ra vô cùng sôi động thông qua các đơn vị dịch vụ gia súc như SEALS. Hàng loạt lò mổ mọc lên tại Việt Nam với hy vọng đón đầu nguồn trâu tươi chất lượng cao. Tuy nhiên, kỳ vọng đạt con số 60.000 con/năm đã nhanh chóng sụp đổ khi những rào cản hạ tầng và pháp lý bắt đầu phát lộ.
Đầu tiên, quy trình kiểm soát an toàn vệ sinh và tiêu chuẩn khắt khe. Phía Úc buộc các đối tác Việt Nam áp dụng các tiêu chuẩn của “hệ thống bán hàng và giám sát chuỗi cung ứng” (ESCAS) đối với toàn bộ gia súc nhập tứ Úc. ESCAS đòi hỏi doanh nghiệp nhập khẩu Việt Nam phải đảm bảo truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến tận lò mổ, quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn chuồng trại, quy trình giết mổ nhân đạo và kiểm dịch khắt khe. Các lò mổ truyền thống trong nước rất khó đáp ứng chuẩn mực này nếu không đầu tư vốn lớn. Tháng 6-2016, Úc ra lệnh tạm dừng xuất khẩu gia súc (trâu, bò) với 2 công ty xuất khẩu Úc và 21 đơn vị giết mổ tại Việt Nam, trong đó có Animex Hải Phòng, và các lò giết mổ ở đây để điều tra với các cáo buộc ngược đãi động vật. Việc thông thương được nối lại chỉ hai tháng sau đó, theo ABC.
Kế đến, đặc thù trâu hoang dã Bắc Úc khiến nguồn cung không ổn định. Việc vây bắt trâu trong rừng thưa và đầm lầy tốn kém nhiều thời gian, chi phí logistics đường biển cho một con trâu sống rất cao. Thêm vào đó, các tiêu chuẩn kiểm dịch khắt khe của Cục Thú y Việt Nam đối với gia súc sống nhập khẩu thương mại cũng tạo áp lực chi phí không nhỏ.
Tuy vậy, yếu tố thương mại đóng vai trò quyết định trong việc xuất khẩu trâu sống sang Việt Nam.
Khi đưa về Việt Nam, giá bán thịt trâu tươi Úc phải gánh thêm quá nhiều chi phí vận hành như chi phí vận chuyển tàu biển, vỗ béo, kiểm dịch và vận hành chuỗi lò mổ đạt chuẩn ESCAS… Vì thế, thịt trâu tươi Úc mất đi lợi thế trước các loại thịt tươi và đông lạnh khác, đặc biệt là khi thịt trâu đông lạnh của Ấn Độ.
Kết quả là dòng giao thương trâu sống Úc suy giảm nhanh chóng và khép lại hoàn toàn, nhường lại vị trí số 1 cho mảng xuất khẩu bò sống.
Làn sóng thịt trâu đông lạnh Ấn Độ giá siêu rẻ
Tháng 5-2025, Việt Nam chính thức công bố danh sách hơn 100 doanh nghiệp/nhà máy chế biến thịt gia súc của Ấn Độ đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch thịt trâu đông lạnh vào Việt Nam.
Nhờ lợi thế giá rẻ và nguồn cung dồi dào, lượng thịt đông lạnh của Ấn Độ tăng phi mã trên thị trường Việt Nam. Hiện Ấn Độ chiếm 80-90% lượng thịt trâu nhập khẩu của Việt Nam. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), dự kiến Ấn Độ giết mổ khoảng 42 triệu con gia súc (chủ yếu là trâu) trong năm 2026, cung cấp 4,73 triệu tấn thịt và xuất khẩu tới 1,7 triệu tấn. Việt Nam nhập khoảng 100.000-300.000 tấn thịt trâu Ấn Độ mỗi năm, là thị trường lớn thứ hai của Ấn Độ sau Malaysia.
Thịt trâu tươi Việt Nam tại các chợ truyền thống luôn duy trì ở mức 240.000 – 300.000 đồng/kg, bắp hoa hay nạm gầu tươi ngon có giá chạm mốc 380.000 – 480.000 đồng/kg – đắt gấp 3 lần hàng Ấn Độ. Giá thịt trâu đông lạnh tại các đại lý nhập khẩu và các chợ đầu mối rẻ hơn đáng kể, thịt bắp ~160.000 đồng/kg, thăn ~156.000 đồng/kg, nạc vai 129.000 đồng/kg
Việt Nam đã chi gần 500 triệu USD để nhập khoảng 108.200 tấn thịt và các sản phẩm từ thịt của Ấn Độ, trong đó thịt trâu đông lạnh chiếm tỷ lệ lớn. Không thể vào siêu thị hay ra chợ truyền thống, thịt trâu đông lạnh giá rẻ của Ấn Độ chảy mạnh vào các quán ăn, nhà hàng bình dân, bếp ăn công nghiệp và các cơ sở chế biến thực phẩm.
Vẫn câu chuyện nguồn gốc xuất xứ
Tháng 10-2015, câu chuyện “thịt bò giả” đã gây sốc với người tiêu dùng Việt Nam. Nguồn thịt bò nhập từ Úc được các đơn vị Việt Nam xử lý bằng công nghệ enzyme sinh học Nhật Bản theo quy trình khép kín, được cấp đông và bảo quản tiêu chuẩn quốc tế. Kết quả là sản phẩm vừa đảm bảo chất lượng, vừa mang lại trải nghiệm vị giác mềm, ngọt, và thơm – gần với thịt bò cao cấp, nhưng giá mềm hơn. Nhưng nhiều nơi tại Việt Nam đã bán loại thịt này với giá bò Wagyu của Nhật Bản.
Nhiều nước trên thế giới công nhận loại thịt này và dán nhãn rõ ràng đây là “thịt bò công nghệ”. Đây cũng không phải “thịt giả” hay “thịt bị can thiệp sai cách” , như lời ông Đỗ Duy Thanh, nhà sáng lập kiêm Giám đốc hãng tư vấn FnB Director.
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam quy định rõ, mọi sản phẩm sử dụng công nghệ chế biến đặc biệt đều phải công bố phương pháp sản xuất và ghi nhãn chính xác.
“Nếu là trâu thì phải ghi trâu. Nếu là bò tự nhiên thì ghi rõ nguồn gốc. Và nếu là bò qua xử lý công nghệ, cũng cần minh bạch quy trình đó trên bao bì hoặc tem nhãn. Đây không chỉ là yêu cầu về pháp luật mà còn là cam kết về đạo đức kinh doanh – tôn trọng quyền được biết của người tiêu dùng”.
Người Việt tiêu thụ khoảng 300.000-350.000 tấn thịt bò mỗi năm, trong đó nguồn nhập khẩu chiếm đến 70%. Người Việt đã tiêu thụ thịt trâu nhập khẩu từ Úc và Ấn Độ hơn 10 năm qua, và đây là “nguồn thịt đỏ quan trọng” thay thế cho thịt bò vốn có giá rất đắt.
Câu chuyện “thịt trâu gác bếp Tây Bắc” được chế biến từ thịt trâu đông lạnh Ấn Độ lần này là phần nối dài của vấn nạn “thịt giả” tồn tại dai dẳng ở Việt Nam.
Các vụ khởi tố liên tiếp gần đây là câu trả lời rõ nhất: Thời kỳ lập lờ đánh tráo nguồn gốc để trục lợi đã chính thức khép lại. Đã đến lúc thị trường phải trả lại đúng tên cho sản phẩm – trâu phải ghi trâu, Ấn Độ phải ghi Ấn Độ. Bởi suy cho cùng, không thương hiệu nào có thể đứng vững trên nền tảng của sự dối trá.
Thịt trâu tươi sống đã vào hệ thống bán lẻ Việt Nam?
Từ tháng 4-2004, Vissan liên tục mở rộng các quầy thịt trâu tươi sống trong hệ thống bán lẻ ở TP.HCM như chợ Tân Định, siêu thị Coopmart hay cửa hàng Vissan trên đường Nguyễn Kiệm. Tuy nhiên, thị trâu tươi sống thời điểm đó chưa được phổ biến trong bữa ăn gia đình, bởi người tiêu dùng phía Nam vẫn chuộng thịt heo, thịt bò hoặc các loại thịt gia cầm khác hơn. Các quầy thịt trâu tươi sống âm thầm đóng cửa sau đó. Đến năm 2014 là nỗ lực nhập trâu sống từ Úc về giết mổ tại Việt Nam, nhưng thị trường này cũng âm thầm biến mất sau vài năm.
Hiện một số các nhà cung ứng cũng có cung cấp thịt trâu tươi sống mở mỗi ngày hoặc theo yêu cầu. Tuy vậy, số lượng khá hạn chế. Các khu chợ ở vùng nông thôn phía Bắc cũng có bán thịt trâu, nhưng số lượng không lớn. Trong khi đó, số liệu của Cục Chăn nuôi thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy tổng đầu trâu ở Việt Nam đang sụt giảm mạnh, từ 2,33 triệu con trong năm 2020 xuống còn 1,95 triệu con vào năm 2025.
Lượng thịt trâu đông lạnh từ Ấn Độ là nguồn bổ sung chính cho sự thiếu hụt này.
Ricky Hồ / BSA Media
(trích Bản tin LBC tháng 8-2026)
