Chiến sự vùng Vịnh đang làm nghẽn các tuyến đường vận chuyển và nguồn cung phân bón quan trọng cho thế giới từ khu vực này. Giá phân bón đã tăng hơn 10-15% chỉ ba ngày sau khi chiến sự bùng nổ hôm 28-2.
Khu vực Vịnh Ba Tư hay vùng Vịnh chiếm khoảng 1/3 lượng phân bón xuất khẩu trên toàn cầu, với Qatar, UAE và Iran là ba trong top 10 nhà cung ứng lớn nhất, theo Josh Linville, chuyên gia về hàng hóa của StoneX. Khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa, nguồn cung ứng phân bón có thể bị đứt quãng, nhất là vào “thời điểm nhạy cảm trong năm”.
Giá phân urea chở bằng sà lan bán tại New Orleans – một trong những thị trường thanh khoản lớn nhất – đã lên 520-580 đô la/tấn, tăng hơn 10% hôm 2-3, theo công ty theo dõi giá hàng hóa Argus.
“Phải cần một sự kiện toàn cầu to lớn, một nỗi sợ hãi có tác động mạnh mẽ, mới khiến giá cả biến động như vậy,” Linville nói. Ông cho rằng phản ứng này là “có thể hiểu được.”
“Các chính trị gia nói rằng cuộc chiến sẽ có thể kéo dài nhiều tuần, chứ không phải vài ngày. Trong vòng bốn tuần nữa, nông dân Bắc bán cầu cần phân bón cho vụ xuân. Nếu tàu không qua eo biển Hormuz lúc này, e rằng sẽ không kịp”.
Vùng Vịnh cũng sản xuất khí đốt và amoniac mà các quốc gia khác cần để sản xuất phân bón.
“Từ góc độ thứ hai, chiến sự cũng làm tăng chi phí phân bón”, nhà kinh tế nông nghiệp Dennis Voznesenski của Ngân hàng Commonwealth nhận định,
Voznesenski nói rằng tác động đến nông nghiệp của sự kiện vùng Vịnh có thể còn tồi tệ hơn so với khi Nga tấn công Ukraine năm 2022. Giá phân bón gia tăng, giá ngũ cốc cũng tăng vọt do Ukraine là một trong những vựa lúa mì chính của thế giới.
“Iran không phải là nước xuất khẩu lúa mì, nên dự kiến cuộc chiến sẽ không ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại, và do đó, giá lúa mì có thể sẽ ổn định, khó có thể tăng cao. Nhưng hiện nông dân đang gặp bất lợi so với năm 2022”, Voznesenski giải thích.
Vào thời điểm xung đột Nga – Ukraine năm 2022, dù chi phí đầu vào cao nhưng giá lúa mì tăng vọt là cứu cánh cho nông dân. Ngược lại, hiện nay giá phân bón đã tăng vọt hơn 10% (tăng từ $50 – $80/tấn) nhưng giá nông sản lại đi ngang. Chính sự chênh lệch này đã tạo ra một ‘gọng kìm’ tài chính, khiến tình hình hiện tại trở nên tồi tệ và khắc nghiệt hơn nhiều so với giai đoạn 2022.
Nếu tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài, cạnh tranh sẽ đẩy giá lên, khiến một số nông dân bị loại khỏi thị trường, Linville cho biết. Năng suất mùa vụ có thể giảm do nông dân không đủ tiền mua phân bón.
Tại Úc, nông dân đã mua trữ đủ phân urea cần thiết khi gieo hạt năm ngoái, hiện đang tìm mua nguồn phân bón thúc vào tháng 9 sắp tới, theo CEO Stephen Annells của Hiệp hội Phân bón Úc.
Úc đã nhập khẩu 64% lượng urea từ Arab Saudi, Qatar, UAE, Bahrain và Oman trong năm 2025, theo dữ liệu của Argus. Ông Annells cho biết những gián đoạn này là một lời nhắc nhở khác về tính dễ tổn thương của ngành nông nghiệp Úc.
“Úc ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu, cơ sở sản xuất của chúng ta đã thu hẹp và suy giảm trong 20 năm qua. Tình huống này khiến chúng ta càng lo lắng rằng nước Úc dễ bị tổn thương trong chuỗi cung ứng quốc tế như thế nào”.
Theo Nikkei Asia
Ricky Hồ / BSA Media
