Thặng dư thương mại của Trung Quốc trong năm 2025 chạm mốc lịch sử 1.200 tỉ đô la, tương đương GDP của Saudi Arabia, nền kinh tế lớn thứ 20 thế giới. Tuy nhiên, dòng ngoại tệ dư dôi khổng lồ không nằm trong kho dự trữ quốc gia như trước đây.
Phần lớn dòng vốn này đang nằm trong tay khối tư nhân, gồm doanh nghiệp, ngân hàng và nhà đầu tư cá nhân. Từ đây, dòng chảy này đổ ngược ra nước ngoài để trở thành cổ phiếu, trái phiếu và tài sản tài chính ở Mỹ, EU và các thị trường mới nổi. Tuy vậy, thế giới đứng trước rủi ro tiềm ẩn rất lớn, một khi dòng vốn khổng lồ này đột ngột rút về đại lục.
“Chủ nợ ròng” của thế giới
Khu vực tư nhân của Trung Quốc dùng 2/3 nguồn thặng dư khổng lồ này để đầu tưxuyên biên giới. Số liệu từ cơ quan quản lý ngoại hối cho thấy, chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, tài sản nước ngoài do khối tư nhân nắm giữ đã tăng hơn 1.000 tỉ đô – gấp đôi mức tăng trưởng trung bình hàng năm của cả thập niên qua.
Dòng vốn đổ vào chứng khoán nước ngoài tính đến tháng 9 đã tăng khoảng 535 tỉ đô la. Mức tăng này vượt xa tổng tăng trưởng của hai thập niên trước cộng lại, đồng thời lấn át hoàn toàn nguồn FDI truyền thống như xây dựng nhà máy hay mở rộng kinh doanh.
Sự dịch chuyển này mở ra một kỷ nguyên mới: các nhà xuất khẩu không còn buộc phải bán đồng đô xanh cho chính phủ, mà có thể gửi tại các tổ chức tín dụng hoặc trực tiếp đầu tư ra nước ngoài.
Rủi ro tài chính tiềm ẩn
Xu hướng trên khiến hệ thống tài chính toàn cầu ngày càng phụ thuộc vào thanh khoản từ Trung Quốc. Ông Peiqian Liu, chuyên gia kinh tế tại Fidelity International, nhận định: “Khi dấu ấn đầu tư tư nhân mở rộng, Trung Quốc chắc chắn sẽ đóng vai trò lớn hơn trong dòng vốn toàn cầu”.
Tuy nhiên, rủi ro nằm ở sự đảo chiều. Nếu đồng nhân dân tệ tăng giá nhanh, các doanh nghiệp xuất khẩu có thể ồ ạt bán ngoại tệ để chuyển về nước. Dấu hiệu này đã xuất hiện vào tháng 12-2025 khi Trung Quốc ghi nhận dòng vốn chảy vào đạt 128 tỉ đô la, cao nhất kể từ năm 2015.
Theo Bank of China International Securities, khu vực tư nhân ngày càng nhạy cảm với tỷ giá. Điều này dễ tạo ra vòng lặp rủi ro: nhu cầu nhân dân tệ tăng đẩy tỷ giá lên cao, kích thích dòng vốn hồi hương, từ đó lại càng đẩy giá đồng nội tệ và thổi phồng các bong bóng tài sản.
Mối lo ngại về “trận lở tuyết”
Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa (PBoC) đang thận trọng kiểm soát đà tăng giá của đồng nội tệ. Tuy vậy, CEO Stephen Jen của Eurizon SLJ Capital cảnh báo rằng chiến lược này có thể vô tình tích tụ áp lực cho những biến động lớn hơn. Ông ví khối dự trữ ngoại hối nằm ngoài lãnh thổ của Trung Quốc như một khối tuyết khổng lồ, có thể kích hoạt “trận lở tuyết” gây chấn động thị trường bất cứ lúc nào.
Với thế giới, nếu dòng tiền này đột ngột rút về Trung Quốc, thanh khoản toàn cầu sẽ cạn kiệt, dẫn đến bán tháo tài sản rủi ro và đẩy chi phí vay mượn tăng vọt.
Dù vậy, ông Louis Kuijs từ S&P Global Ratings dự báo thặng dư thương mại của Trung Quốc sẽ vẫn duy trì ở mức cao nhờ năng lực cạnh tranh sản xuất. “Song song đó, dòng vốn tài chính chảy ra nước ngoài cũng sẽ tiếp tục lớn, trong bối cảnh kinh tế nội địa kém sôi động và nhu cầu tài sản ngoại vẫn ở mức cao,” ông Kuijs nhận định.
Theo Reuters, Bloomberg
