Lúa gạo, cà phê và cao su từ lâu đã trở thành các sản phẩm tài chính quen thuộc, được giao dịch dưới dạng các hợp đồng tương lai. Nhiều loại nông sản khác đang trở thành sản phẩm tài chính được các hãng chứng khoán, quỹ bảo hiểm hay quỹ đầu tư ưa chuộng, ớt chuông, các loại hạt, trái cây, thịt bò và bông…
“Vua ớt chuông” Nhật Bản
Hãng chứng khoán Daiwa Securities Group đang nuôi tham vọng trở thành “vua ớt chuông” ở Nhật Bản, Nikkei Asia đưa tin.
Tại thành phố Iwata, tỉnh Shizuoka, phía nam Tokyo, một cụm các tòa nhà bằng vật liệu trằng mờ nằm trải rộng trên 3ha, tương đương khoảng bốn sân bóng đá. Đây là cánh đồng trồng 80.000 cây ớt chuông, sản lượng khoảng 430 tấn mỗi năm. Công nhân đội mũ bảo hiểm sử dụng các máy móc chuyên dụng để thu hoạch ớt chuông đỏ và vàng từ những cây cao gần chạm trần nhà.
Sau khi mở rộng diện tích trồng trọt thông qua các thương vụ mua lại, Daiwa chiếm khoảng 20% thị phần ớt chuông tại Nhật Bản, bám sát công ty dẫn đầu. Nhiều công ty đã tham gia mảng nông nghiệp ở Nhât Bản, nhưng Daiwa lại nổi bật nhờ mục tiêu khác hẳn: biến các trang trại ớt chông thành sản phẩm tài chính.
“Chúng tôi sẽ sử dụng lợi thế về vốn để thay đổi nền nông nghiệp Nhật Bản”, theo lời ông Kazunori Hisaeda, chủ tịch của Daiwa Food & Agriculture, công ty vận hành trang trại Iwata.
Lượng tiêu thụ ớt chuông tại Nhật Bản đang gia tăng, nhưng sản lượng trong nước vẫn còn thấp. Daiwa đặt mục tiêu thu hút vốn từ các nhà đầu tư để mua thiết bị mới, mở rộng quy mô canh tác. Công ty cũng có kế hoạch ra mắt một quỹ chuyên dụng, dùng đồng vốn để nâng hiệu quả của nền nông nghiệp Nhật Bản – vốn nổi tiếng là hiệu suất kém.
Triết lý kinh doanh luôn là tiền mẹ đẻ tiền con, lợi nhuận phải sinh lợi nhuận. Việc tập trung vào lợi nhuận sẽ thúc đẩy đổi mới, giúp mở rộng sản xuất lương thực để đáp ứng nhu cầu toàn cầu. Năm 2021, Daiwa đã mua lại trang trại Itawa thua lỗ, và chỉ trong vòng một năm sau đó đã có lãi nhờ cải thiện phương pháp canh tác và tối ưu chi phí vận chuyển, giá sản phẩm tăng gần 20%.
Mục tiêu của Daiwa là tăng năng suất và thu hút đầu tư vào ớt chuông, thay vì các loại rau quả khác.
Sản lượng ớt chuông tại Nhật Bản hàng năm đạt 150.000-170.000 tấn, không đủ đáp ứng thị trường trong nước, theo IndexBox. Thị trường có giá trị khoảng 600 triệu đô la trong năm 2024, nhập khẩu gần 110 triệu đô la trong năm 2024. Ba nguồn cung chính từ Hàn Quốc, Hà Lan và New Zealand. Giá bán sỉ trong năm 2024 là 4,2-8,88 đô la mỗi ký, tăng từ 3,49-8,62 đô la/ký, theo nền tảng dữ liệu thị trường Tridge. Nhật Bản cũng xuất khẩu ớt chuông, nhưng rất khiêm tốn, với trị giá hơn 35.000 đô la trong năm ngoái.
Trong khi đó, Mexico, Tây Ban Nha và Hà Lan là ba nước đứng đầu thế giới về xuất khẩu ớt chuông.
Nông sản – sản phẩm tài chính đa dạng
Theo OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế) và FAO (Tổ chức Lương Nông Liên hiệp quốc), nhu cầu lượng thực toàn cầu đang tăng 1,2% mỗi năm, trong khi sản lượng nông nghiệp chỉ tăng 1%. Nguy cơ lớn là cung không đáp ứng nổi cầu.
Thế giới cần đầu tư khoảng 2.000 tỉ đô la để giải quyết chênh lệch giữa nguồn cung và nhu cầu lương thực, theo ước tính của tập đoàn bảo hiểm Manulife của Canada.
Tập đoàn này đã sớm đầu tư vào các trang trại trái cây và hạt, và là một trong những nhà sản xuất hạnh nhân hàng đầu thế giới. Công ty đã áp dụng phương pháp canh tác hiệu quả hơn trên một nửa diện tích đất, giúp giảm khoảng 20% chi phí trồng trọt.
Ở một nơi khác, công ty quản lý tài sản Nuveen của Mỹ sở hữu một vườn nho ở Thung lũng Napa, California. Nuveen có hơn 13 tỉ đô la tài sản dựa trên đất đai trong danh mục đầu tư của mình. Tại Úc, ngân hàng đầu tư Macquarie Group cấp vốn cho các công ty lớn về thịt bò và bông.
Đồng vốn – công cụ tăng hiệu suất
Theo dữ liệu từ Preqin, hãng phân tích tài chính của Anh, các quỹ tập trung vào nông nghiệp trên toàn cầu đã đạt 62,7 tỉ đô la vào năm ngoái. Con số này đã tăng gần gấp ba lần so với thập niên trước.
“Đầu tư dẫn đến đổi mới công nghệ và cải thiện năng suất,” ông Kouki Takayama, nhà kinh tế cấp cao tại Viện Nghiên cứu Norinchukin, cho biết. “Với số lượng nông dân ở Nhật Bản đang giảm, việc đầu tư để cải thiện hiệu quả sẽ là cần thiết.
Tuy nhiên, đầu tư vào nông nghiệp Nhật Bản đã giảm 40% trong hai thập kỷ qua, xuống còn 10,4 tỉ đô la vào năm 2023, trái ngược với xu hướng tăng hơn gấp đôi trên toàn thế giới (theo FAO).
Nhật Bản là nước duy nhất trong khối G7 sụt giảm đầu tư nông nghiệp. Các quỹ quốc tế ngần ngại rót vốn vào Nhật Bản, do các quy định phức tạp về mua bán, cho thuê đất đai. Vì vậy, Nhật Bản không nằm trong ước tính cơ hội đầu tư khổng lồ trị giá 2.000 tỉ đô la của Manulife.
Nhật Bản đã rơi từ vị trí nhà sản xuất gạo lớn thứ ba thế giới năm 1969 xuống vị trí thứ 15 hiện nay, theo khảo sát của Katsumi Arahata, giáo sư tại Đại học Quốc tế Nhật Bản. Chính sách kiểm soát lúa gạo lâu đời của Nhật Bản đã góp phần vào xu hướng thụt lùi này.
Thế còn tại Việt Nam?
Năm 2018, Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) bắt đầu hoạt động sau nhiều năm thai nghén hình thành. Sàn này liên thông giao dịch với các sàn giao dịch hàng hóa lớn trên thế giới. Ngoài năng lượng và kim loại, đến nay MXV đã giao dịch các loại nông sản như bắp, lúa mì, đậu nành và các sản phẩm chế biến từ đậu nành, cà phê, cao su, đường, sợi bông và dầu cọ thô.
Số liệu của ngành nông nghiệp và hải quan chỉ ra rằng có nhiều nhóm ngành đạt doanh số xuất khẩu nhiều tỉ đô la trong năm 2024. Nhóm nông sản đứng đầu với 27,1 tỉ đô la, gồm các mặt hàng nông sản như rau quả, gạo, cà phê và hạt điều. Nhóm gỗ và sản phẩm gỗ với 14,4 tỉ đô la, đây là nhóm luôn duy trì trên ngưỡng 10 tỉ đô la. Nhóm thủy hải sản là 9,2 tỉ đô la, với tôm và cá tra là hai mặt hàng chủ lực. Riêng cao su đạt trên 3 tỉ đô la. Bao giờ thì gạo, sầu riêng, thanh long hay tôm cá của Việt Nam được các quỹ đầu tư, chứng khoán và bảo hiểm trong và ngoài nước quan tâm đúng mức và trở thành những sản phẩm tài chính mới?
Ricky Hồ / BSA Media
