- Malaysia đang quan tâm mô hình lúa – tôm của Trung Quốc, với 1 lúa 1 tôm hay 1 lúa 2 tôm.
- Mức tự túc gạo của Malaysia hiện dưới 60% – không đủ đảm bảo an ninh lương thực. Mục tiêu là tự chủ 80% gạo vào năm 2030.
- Tuy vậy, các chuyên gia tin rằng vấn đề cấp bách nhất của Malaysia hiện nay là duy trì diện tích canh tác hiện có và giữ chân nông dân trên cánh đồng.
- Malaysia sẽ nhập 1,7 triệu tấn gạo trong năm 2026, dự kiến phần lớn từ Thái Lan và Việt Nam.
- https://bsamedia.vn/cac-vua-lua-gao-chau-a-doi-mat-voi-cu-soc-phan-bon/
- https://bsamedia.vn/thi-truong-xuat-khau-gao-viet-nam-nam-2026-co-gi-moi/
Sản lượng lúa gạo sụt giảm, Malaysia hướng tới mô hình “một mảnh đất, hai vụ thu hoạch” của Trung Quốc. Malaysia đang nỗ lực nâng cao sản lượng nông nghiệp nhằm bảo đảm mục tiêu tự chủ về gạo, theo South China Morning Post.
Malaysia xem các trang trại lúa – tôm của Trung Quốc như một mô hình mẫu nhằm tối ưu hóa năng suất trên diện tích đất trồng lúa ngày càng thu hẹp. Sự sụt giảm trong khả năng tự chủ gạo đã khiến nước này ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu. Động thái mới này cũng nhằm đối phó với tình trạng già hóa lực lượng nông dân và thời tiết cực đoan.
Thách thức an ninh lương thực
Bộ trưởng Nông nghiệp và An ninh Lương thực Mohamad Sabu nhấn mạnh Malaysia cần nâng tỷ lệ tự chủ gạo lên ít nhất 80% – mục tiêu được đặt ra đến năm 2030. Ông cho rằng mức dưới 60% hiện tại là “không đủ” để đảm bảo an ninh lương thực. Do đó, việc ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo trong toàn bộ chuỗi cung ứng là vô cùng cấp thiết.
Tuy nhiên, Malaysia vẫn còn cách mục tiêu rất xa. Năm 2024, tỷ lệ tự cung cấp gạo đã giảm xuống 52,9%, so với 56,2% của năm trước đó. Diện tích gieo trồng giảm 5,6% xuống còn 579.700 ha trong năm 2024, khiến sản lượng lúa cũng giảm 5,3% xuống còn 2,06 triệu tấn.
Bộ trưởng Mohamad nói tỷ lệ tự túc còn khoảng 52% trong tháng 2-2026, do diện tích suy giảm và sử dụng đất kém hiệu quả, bên cạnh biến đổi khí hậu.
Viện Nghiên cứu Khazanah cảnh báo rủi ro an ninh lương thực ở khu vực bắt nguồn từ sự phụ thuộc trầm trọng vào lương thực và vật tư nông nghiệp nhập khẩu. Điều này khiến chuỗi cung ứng dễ bị tổn thương trước căng thẳng địa chính trị và cú sốc khí hậu, từ đó kêu gọi tinh thần “tự chủ hợp tác” trong khối ASEAN.
Dù vậy, chuyên gia Paul Teng từ Viện ISEAS – Yusof Ishak tại Singapore đánh giá rằng tỷ lệ tự chủ thấp không hẳn đồng nghĩa với mức độ dễ tổn thương cao, miễn là quốc gia có khả năng mua gạo với giá phải chăng. Ông chỉ ra rằng việc theo đuổi mục tiêu 80% sẽ đòi hỏi phải đánh đổi bằng những nguồn tài nguyên khan hiếm như đất đai, lao động và nguồn nước. Trừ khi một thảm họa tàn phá cùng lúc các quốc gia xuất khẩu gạo lớn như Việt Nam, Thái Lan, Ấn Độ và Pakistan, nguồn cung trên thế giới nhìn chung vẫn đủ để đáp ứng.
Giải pháp “lúa – tôm” từ Trung Quốc
Sự quan tâm của Bộ trưởng Mohamad đối với mô hình lúa – tôm xuất phát từ chuyến thăm thành phố Vu Hồ thuộc tỉnh An Huy, Trung Quốc hồi tháng rồi. Tại đây, lúa được kết hợp với nuôi tôm càng xanh, tạo ra hai nguồn thu trên cùng một thửa ruộng. Ông nhận định khí hậu ấm áp của Malaysia có thể giúp việc nuôi tôm quanh năm trở nên khả thi.
Phúc Độ trấn thuộc thành phố Vu Hồ đã phát triển khoảng 1.730 hecta (26.000 mu) diện tích canh tác tích hợp lúa – thủy sản, tạo lợi nhuận ròng hơn 2.000 nhân dân tệ (khoảng 297 USD) trên mỗi mu. Nơi đây còn thử nghiệm chu trình “một lúa, hai tôm” kết hợp cả tôm càng xanh và tôm hùm đất.
Một nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí Aquaculture chỉ ra rằng hệ thống lúa – tôm thực sự có thể làm tăng hiệu quả kinh tế, nhưng mức độ lợi nhuận phụ thuộc rất lớn vào mật độ thả tôm trên ruộng.
Bộ Nông nghiệp Malaysia đang xem xét một dự án thử nghiệm nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất, tạo thêm thu nhập cho nông dân. Hệ thống này sẽ cần được điều chỉnh kỹ lưỡng cho phù hợp với hệ thống thủy lợi, thổ nhưỡng, khí hậu và tập quán canh tác thực tế của Malaysia. Thực tiễn áp dụng tại Vu Hồ, Trung Quốc đã cho thấy tính hiệu quả và lợi nhuận kinh tế rõ rệt từ mô hình tích hợp này.
Không thể “sao chép rập khuôn”
Theo giảng viên cấp cao Muhamad Shakirin Mispan từ Đại học Malaya, vấn đề cấp bách nhất hiện nay của Malaysia là giữ được diện tích đất lúa có năng suất và giữ chân người nông dân. Malaysia đã mất hơn 20.000 ha đất trồng lúa do quá trình đô thị hóa hoặc bị bỏ hoang, trong khi thế hệ trẻ đang rời bỏ đồng ruộng để tìm việc làm ở các thành phố.
Ông Shakirin đánh giá việc cải thiện năng suất đơn thuần tại một số khu vực là không đủ để nâng cao tỷ lệ tự chủ. Mô hình lúa – tôm tuy khả thi về mặt kỹ thuật nhưng không thể áp dụng ngay lập tức lên các đồng ruộng hiện tại do những trở ngại lớn về việc sử dụng thuốc trừ sâu và nhu cầu nước khác biệt giữa lúa và tôm. Cánh đồng cần được vận hành như một “hệ thống sản xuất lúa – tôm” chuyên biệt thay vì chỉ thả tôm vào ruộng lúa thông thường.
“Chúng ta không thể sao chép rập khuôn những gì Trung Quốc đã làm”, bộ trưởng nhấn mạnh.
Thành quả của Trung Quốc được xây dựng từ nhiều năm nghiên cứu và đầu tư cơ sở hạ tầng. Thay vì coi đây là “liều thuốc tiên” trực tiếp giải quyết bài toán tự chủ gạo, mô hình này nên được nhìn nhận như một cách để tăng thu nhập và tổng sản lượng trên mỗi hecta cho nông dân. Theo ông, cần có các thử nghiệm quy mô nhỏ tại địa phương qua nhiều vụ mùa trước khi triển khai rộng rãi.
Malaysia sẽ nhập hơn 1,7 triệu tấn gạo trong năm 2026
Trong nửa đầu năm 2026, Malaysia đã mua 710.656 tấn gạo, với hơn 327.000 tấn từ Thái Lan và hơn 232.000 tấn từ Việt Nam. Philippines, một quốc gia nhập khẩu gạo lớn ở Đông Nam Á, dự kiến mua 3,9 triệu tấn trong năm 2026. Trong khi đó, Thái Lan và Việt Nam vẫn duy trì lượng xuất khẩu lớn, lần lượt khoảng 7,7 – 7,9 triệu tấn trong năm nay, theo FAO.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) dự báo sản lượng lúa của Malaysia sẽ tiếp tục ở mức dưới trung bình trong năm nay, ở mức 2,1 triệu tấn do lũ lụt và khô hạn làm giảm sản lượng. Dự kiến Malaysia sẽ tăng lượng gạo nhập khẩu lên 1,7 triệu tấn trong năm nay, với khả năng El Nino làm giảm sản lượng mùa vụ 2027.
Ricky Hồ / BSA Media
