Kết thúc bảng A Chung kết Khởi nghiệp Xanh 2026: Bài toán công nghệ và thị trường

Chiều 31/10, tám dự án cuối cùng của bảng A đã hoàn thành phần thi tại Vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026. Các dự án trải rộng nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm, chế biến phụ phẩm nông nghiệp, công nghệ sinh học đến xử lý chất thải và năng lượng xanh. Trước những ý tưởng giàu tiềm năng, Ban giám khảo tập trung phản biện về cơ sở khoa học, hiệu quả kinh tế, vùng nguyên liệu và khả năng thương mại hóa sản phẩm.
Các phần phản biện của Ban giám khảo không dừng ở việc đánh giá ý tưởng mới hay sản phẩm có tiềm năng. Ban giám khảo còn đi sâu vào những vấn đề mà một dự án khởi nghiệp phải giải quyết khi bước ra thị trường, đó là công nghệ có đủ cơ sở khoa học, sản phẩm có thực sự tạo ra khác biệt, người tiêu dùng có sẵn sàng trả tiền và mô hình kinh doanh có thể vận hành lâu dài hay không.
Từ thực phẩm lành mạnh đến giải pháp cho sức khỏe đường ruột

Mở đầu phiên thi là dự án PQ Healthy Foods – Thực phẩm thay thế lành mạnh từ La Hán quả và củ Nưa, của Nguyễn Thị Phương, đại diện Hợp tác xã PQ Healthy Food, Gia Lai.
Dự án hướng đến nhóm người có nhu cầu giảm đường, giảm tinh bột, trong đó có người mắc bệnh tiểu đường và người ăn kiêng. Thay vì phụ thuộc vào nguồn La Hán quả nhập khẩu, nhóm lựa chọn phát triển nguồn nguyên liệu trong nước, kết hợp La Hán quả với củ Nưa để tạo ra hai nhóm sản phẩm bổ trợ cho nhau.
Hiện nhóm đã có 1 ha La Hán quả và đang thử nghiệm trồng củ Nưa trên diện tích 3 sào, bên cạnh việc thu mua nguồn củ Nưa tự nhiên tại địa phương. Các sản phẩm đã phát triển gồm đường La Hán quả, bún, phở và bánh canh. Tổng vốn đầu tư đến nay hơn 1,1 tỷ đồng; doanh thu ba tháng gần nhất đạt hơn 50 triệu đồng mỗi tháng.
Tuy nhiên, Ban giám khảo tập trung chất vấn về công nghệ chế biến và khả năng thuyết phục người tiêu dùng. Giám khảo Đàm Sao Mai đặt vấn đề về việc lựa chọn công nghệ sấy lạnh, sấy nhiệt hay sấy thăng hoa, đồng thời lưu ý nhóm cần có kết quả kiểm nghiệm đối chứng để chứng minh ưu thế của công nghệ đang sử dụng.
Giám khảo Nguyễn Tiến Trung quan tâm đến mức giá bán lẻ và khả năng chấp nhận của khách hàng. Trong khi đó, giám khảo Nguyễn Cẩm Chi đặt câu hỏi về nguồn cung củ Nưa khi dự án chưa có vùng trồng quy mô lớn.
Những câu hỏi này cho thấy, lợi thế từ nguyên liệu bản địa cần được chứng minh bằng khả năng chủ động nguồn cung, chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế, chứ không chỉ dừng ở ý tưởng phát triển sản phẩm mới.
Đến từ An Giang, dự án Banagut – Khỏe từ ruột, sạch từ thiên nhiên, của nhóm Nguyễn Thanh Đạt, Nguyễn Ngọc Phương Trinh và Nguyễn Ánh Thùy Dương, lựa chọn một hướng tiếp cận khác: phát triển sản phẩm từ tinh bột kháng của chuối xiêm xanh.
Theo nhóm, chuối xiêm xanh tại U Minh Thượng có hàm lượng tinh bột kháng RS2 đáng chú ý. Đây là loại tinh bột có khả năng đi qua ruột non mà không bị tiêu hóa hoàn toàn, trở thành nguồn cơ chất cho hệ vi sinh vật đường ruột.
Sản phẩm hướng đến trẻ em từ 7 tuổi trở lên và nhóm người quan tâm đến sức khỏe tiêu hóa. Khảo sát 300 người tiêu dùng giúp nhóm xác định sở thích hương vị theo độ tuổi, trong đó nhóm trẻ thiên về ca cao, còn người trên 30 tuổi quan tâm đến vị nghệ.
Giám khảo Nguyễn Tuấn Quỳnh đặt vấn đề về lợi thế cạnh tranh khi thị trường đã có những sản phẩm sử dụng tinh bột kháng từ các nguồn nguyên liệu khác. Nhóm cần xác định rõ điểm khác biệt của RS2 từ chuối xiêm xanh so với các sản phẩm đang có.
Giám khảo Vũ Kim Hạnh gợi ý nhóm tham khảo thêm các báo cáo và xu hướng tại hội chợ quốc tế Thaifex, đặc biệt là những nghiên cứu, ứng dụng liên quan đến hệ vi sinh vật đường ruột. Giám khảo Nguyễn Tiến Trung tiếp tục đặt vấn đề về các đối thủ đang kinh doanh trên những sàn thương mại điện tử như Shopee.
Ở góc độ phát triển sản phẩm, giám khảo Phan Văn Minh trao đổi về thành phần nguyên liệu, cách ứng dụng AI trong định hướng sản phẩm và cơ sở khoa học của sự kết hợp giữa mật ong, tinh bột nghệ và tinh bột kháng.
Thông điệp được Ban giám khảo nhấn mạnh là sản phẩm liên quan đến sức khỏe cần có kiểm nghiệm an toàn và bằng chứng khoa học đủ thuyết phục. Một mức giá hợp lý chưa đủ để tạo lợi thế nếu doanh nghiệp chưa chứng minh được hiệu quả mà người tiêu dùng nhận được.
Công nghệ xanh phải đi cùng bằng chứng khoa học
Với dự án Latrako – Giải pháp xanh trong bảo quản thực phẩm, Nguyễn Bé Em đến từ TP. Cần Thơ giới thiệu dung dịch màng sinh học kết hợp chiết xuất lá trầu không và chitosan từ vỏ tôm, nhằm kéo dài thời gian bảo quản trái cây sau thu hoạch.
Theo phần trình bày, dung dịch tạo lớp màng hạn chế mất nước, kết hợp các thành phần có khả năng kháng khuẩn và chống oxy hóa. Thử nghiệm ban đầu trên xoài Cát Chu cho thấy triển vọng trong việc giữ độ tươi của trái cây. Nhóm ước tính chi phí xử lý khoảng 200.000 – 300.000 đồng mỗi tấn xoài, trong khi có thể giúp tiết kiệm khoảng 3 triệu đồng mỗi tấn nhờ giảm hao hụt.
Giám khảo Đàm Sao Mai đặc biệt lưu ý đến phương pháp thử nghiệm. Theo bà, nghiên cứu bảo quản sau thu hoạch cần được thiết kế từ trước, có cơ sở đo lường cụ thể, thay vì chỉ quan sát bằng mắt thường để đánh giá chất lượng trái cây.
Giám khảo Phan Văn Minh khuyến nghị nhóm mở rộng thử nghiệm trên nhiều loại trái cây, tăng số lượng mẫu và phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ để hoàn thiện quy trình nghiên cứu.
Đây là một trong những vấn đề quan trọng của các dự án công nghệ sinh học: kết quả thử nghiệm ban đầu có thể tạo ra kỳ vọng, nhưng để trở thành sản phẩm thương mại, cần có dữ liệu định lượng, quy trình kiểm chứng và khả năng lặp lại kết quả.
Một hướng đi khác trong tận dụng phụ phẩm nông nghiệp được thể hiện qua dự án Chuyển hóa vỏ sầu riêng thành Biochar, giấm gỗ, phân bón hữu cơ bằng công nghệ nhiệt phân yếm khí tuần hoàn, của nhóm Trần Cát Lâm, Nguyễn Bá Sơn và Bùi Hoàng Trương, đến từ Đắk Lắk.
Dự án tận dụng vỏ sầu riêng, loại phụ phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong khối lượng quả tươi – để sản xuất than sinh học Biochar, giấm gỗ và phân bón hữu cơ. Nhóm đã thực hiện 13 mẻ đốt, xử lý 9,54 tấn vỏ sầu riêng, thu được khoảng 3 tấn Biochar và 1.327 lít giấm gỗ.
Giám khảo Nguyễn Tiến Trung đặt câu hỏi về kết quả vận hành sau 13 mẻ đốt, sản lượng đầu ra và giá bán sản phẩm. Giám khảo Nguyễn Cẩm Chi trao đổi về định hướng phát triển tín chỉ carbon, đồng thời gợi ý nhóm cân nhắc mô hình chuyển giao công nghệ cho các doanh nghiệp chế biến sầu riêng lớn. Cách làm này có thể giúp đặt hệ thống xử lý ngay tại nhà máy, giảm chi phí thu gom và vận chuyển phụ phẩm.
Giám khảo Nguyễn Khắc Minh Trí đánh giá đây là ứng dụng có ý nghĩa, nhưng lưu ý giá bán Biochar hiện ở mức 8.000 đồng/kg, cao hơn nhiều loại phân bón thông thường. Nhóm cần chứng minh hiệu quả khi phối trộn Biochar với phân bón, chẳng hạn khả năng tiết kiệm nước, giảm lượng phân sử dụng và cải thiện hiệu quả canh tác.
Từ AI nông nghiệp đến pin hữu cơ: công nghệ cần tìm đúng thị trường

Dự án EA Agri – Hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, của nhóm Phan Đăng Huy, Nguyễn Anh Giảng và Đặng Văn Chung, đến từ TP.HCM, đưa trí tuệ nhân tạo vào hỗ trợ nhà vườn nhận diện bệnh trên cây trồng, trước mắt tập trung vào cây sầu riêng.
Hệ thống sử dụng dữ liệu hình ảnh thực địa để huấn luyện mô hình AI nhận diện bệnh trên lá. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, ứng dụng kết nối thông tin với đại lý hoặc chuyên gia để tư vấn, đồng thời hỗ trợ quản lý nhật ký sản xuất và đặt mua vật tư nông nghiệp.
Giám khảo Vũ Kim Hạnh đặt câu hỏi về khả năng ứng dụng thực tế của sáng kiến, đặc biệt trong bối cảnh tại Tây Ninh đã có những mô hình kết nối nhà vườn với bác sĩ cây trồng.
Giám khảo Võ Thị Hà Giang, Giám đốc Truyền thông Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Giám đốc Quỹ hỗ trợ khởi nghiệp, gợi ý nhóm suy nghĩ về khả năng mở rộng ứng dụng sang những cây trồng khác như cà phê, thay vì chỉ tập trung vào sầu riêng. Bà cũng nhìn nhận vai trò kết nối giữa người trồng và người bán vật tư là một hướng có ý nghĩa.
Trong khi đó, giám khảo Phan Văn Minh đặt vấn đề về chân dung khách hàng mục tiêu và cách tiếp cận nhóm khách hàng này. Đây là câu hỏi quan trọng bởi một ứng dụng công nghệ có thể giải quyết được vấn đề kỹ thuật, nhưng chưa chắc đã được nhà vườn sử dụng thường xuyên hoặc sẵn sàng trả phí.
Cũng khai thác một loại phụ phẩm nông nghiệp, dự án Coffeenergy – Pin hữu cơ từ bã cà phê, của nhóm Lê Xuân Tùng, Nguyễn Anh Khoa và Nguyễn Trịnh Minh Trang, đến từ Hà Nội, giới thiệu giải pháp nhiệt phân bã cà phê để tạo vật liệu điện cực Anode cho pin.
Sản phẩm bước đầu hướng đến pin cúc áo phục vụ đèn LED, đồ chơi và bộ học cụ STEM. Về dài hạn, nhóm kỳ vọng phát triển công nghệ cho những ứng dụng có yêu cầu cao hơn, trong đó có pin xe điện.
Giám khảo Nguyễn Cẩm Chi đặt câu hỏi về khả năng thu gom bã cà phê với số lượng lớn và ổn định nếu dự án phát triển thành một mô hình khởi nghiệp thực sự. Đây là bài toán quan trọng bởi nguồn nguyên liệu đầu vào phải bảo đảm cả về sản lượng lẫn chất lượng.
Giám khảo Nguyễn Khắc Minh Trí trao đổi về chất lượng, giá bán và khả năng cạnh tranh của sản phẩm khi so sánh với các loại pin hiện có.
Giám khảo Võ Thị Hà Giang lưu ý rằng bã cà phê đang được nhiều mô hình nghiên cứu và khai thác cho các sản phẩm khác nhau, từ hóa mỹ phẩm đến vật liệu. Vì vậy, lợi thế công nghệ phải đi cùng chiến lược chủ động nguồn nguyên liệu. Bà cũng đặt vấn đề về xu hướng tiêu dùng cà phê hòa tan, cà phê pha máy có thể ảnh hưởng đến nguồn bã cà phê trong tương lai.
Những phản biện này gợi mở một hướng đi khác cho nhóm, nếu công nghệ tạo ra vật liệu Anode có giá trị, việc cung cấp vật liệu cho các nhà sản xuất pin có thể là hướng kinh doanh cần được nghiên cứu, thay vì tự phát triển toàn bộ sản phẩm tiêu dùng.
Câu chuyện bản địa và bài toán xử lý rác quy mô lớn

Một dự án nhận được nhiều trao đổi trực tiếp về sản phẩm là Thốt Nốt Tươi Đóng Lon, của nhóm Võ Văn Thành, Huỳnh Quốc Hùng và Huỳnh Quốc Minh, đến từ An Giang.
Dự án khai thác nguồn thốt nốt tại vùng Thất Sơn, Tịnh Biên, phát triển sản phẩm ruột thốt nốt tươi đóng lon 560g, trong đó có 280g ruột thốt nốt. Nhóm đặt mục tiêu đưa sản phẩm vào các quán trà sữa, phục vụ khách du lịch và các gia đình trẻ.
Sản phẩm được nhóm giới thiệu với mức giá 50.000 đồng/lon, công suất dự kiến 300 lon mỗi ngày và vốn đầu tư khoảng 1,2 tỷ đồng.
Giám khảo Phan Văn Minh đặt vấn đề về hồ sơ, giấy tờ cần thiết để đưa sản phẩm ra thị trường. Giám khảo Nguyễn Tuấn Quỳnh đề nghị nhóm làm rõ khả năng cạnh tranh với những doanh nghiệp đã có mặt trên thị trường như Antesco, đồng thời kể được câu chuyện riêng của sản phẩm để tạo sự khác biệt.
Giám khảo Vũ Kim Hạnh cho rằng tên gọi thốt nốt đã gợi lên nhiều tò mò về văn hóa và vùng đất. Theo bà, khi hiểu sâu hơn về di sản địa phương, nhóm có thể khai thác câu chuyện văn hóa để gia tăng giá trị cho sản phẩm.
Giám khảo Nguyễn Khắc Minh Trí cũng gợi ý nhóm nâng định vị sản phẩm, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá bán.
Ở dự án cuối cùng, ARC-V – Công nghệ xử lý chất thải rắn không đốt, không chôn, nhóm thí sinh Ngô Huỳnh Thiện, Phan C. Nolan và Nguyễn Đức Minh đến từ Hà Nội giới thiệu một hệ thống xử lý chất thải kết hợp nhiều công nghệ.
Quy trình gồm phân loại cơ khí, sử dụng ấu trùng ruồi lính đen xử lý chất thải hữu cơ và nhiệt phân các thành phần còn lại để tạo ra những sản phẩm như than sinh học, protein, dầu sinh học và vật liệu tái chế. Nhóm cho biết đã ký các hợp đồng thương mại đầu ra trị giá hơn 5 triệu USD và đang triển khai một số hoạt động thử nghiệm.
Giám khảo Nguyễn Cẩm Chi đặt câu hỏi về suất đầu tư và khả năng thu hút nhà đầu tư, nhất là khi dự án cần nhập khẩu một phần công nghệ từ Australia với chi phí lớn.
Giám khảo Nguyễn Tiến Trung quan tâm đến thời điểm sản phẩm có thể hiện diện trên thị trường. Giám khảo Nguyễn Khắc Minh Trí đặt vấn đề về quy trình bảo đảm chất lượng các sản phẩm đầu ra, đặc biệt là phân bón và protein từ côn trùng. Giám khảo Phan Văn Minh là người tiếp tục trao đổi với nhóm ở phần phản biện cuối cùng.
Với một mô hình xử lý chất thải quy mô lớn, thách thức không chỉ nằm ở việc công nghệ có thể tạo ra bao nhiêu sản phẩm, mà còn ở khả năng thích ứng với đặc điểm rác thải tại Việt Nam, hiệu quả đầu tư và việc tìm kiếm những khách hàng đủ khả năng cung cấp nguồn rác ổn định.
Bảng A khép lại không chỉ bằng những phần trình bày về ý tưởng mới, mà còn bằng những câu hỏi thực tế mà các dự án phải tiếp tục giải quyết trên hành trình khởi nghiệp.

Một số hình ảnh của các đội thi Bảng A cuối cùng:

Trần Quỳnh