HTX Sản vật Mekong: Xây dựng “vòng lặp” nông nghiệp bền vững

Mô hình trang trại “The Loop” (Vòng lặp) của HTX phát triển và dịch vụ nông nghiệp Sản vật Mekong dựa trên nguyên tắc tích hợp “công nghệ tuần hoàn – thị trường – tài chính”, giúp nông dân tối ưu hóa nguồn lực tại chỗ, tạo ra những nông sản ngon lành của HTX sản vật Mekong tham gia thị trường.

HTX sản vật Mekong, chính thức ra mắt ngày 16/04/2026 tại ấp Chánh Hội A, xã Hùng Hòa, tỉnh Vĩnh Long (huyện Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh cũ).

Bà Nguyễn Kim Thanh, đại diện nhóm sáng lập HTX chia sẻ, mô hình của HTX có thể trông hơi quê quê trong mắt khách tham quan, nhưng đó là sự chủ ý. HTX không xem văn hóa, du lịch hay ẩm thực là mảng kinh doanh vì lợi nhuận. Thay vào đó, những yếu tố này đóng vai trò là phần bù đắp, giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập cho cư dân nông thôn, là khát khao bảo tồn những giá trị bản địa cốt lõi. Linh hồn của vùng đất này nằm ở tinh thần gắn kết cộng đồng và sự hợp tác chặt chẽ giữa những người nông dân sản xuất nhỏ là giá trị cốt lõi.

Người dân vẫn duy trì lối sống thường nhật. Khi có khách đến, cộng đồng sẽ cùng nhau tổ chức các hoạt động đặc sắc theo phương châm ai giỏi cái gì làm cái đó. Bà Thanh cho biết cách vận hành: Tinh thần tương trợ này chính là chìa khóa giúp cộng đồng vượt qua những biến động và bất ổn của thế giới hiện đại.

Về truyền thống, cách làm nông của thế hệ đi trước: mọi thứ đều tận dụng tại chỗ, từ con gà, con heo đến con cá đều được nuôi dưỡng từ nguồn cám, tấm của địa phương. Đây chính là nền tảng của kinh tế tuần hoàn mà HTX đang theo đuổi: Sản xuất các nông sản đặc sắc từ chính nguồn nguyên liệu và con người địa phương và nỗ lực khép kín vòng lặp sản xuất để giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

Mô hình “The Loop”: Tích hợp công nghệ – thị trường – tài chính để nâng giá trị nông sản

Ông Steven Starman, Chuyên gia cố vấn HTX giới thiệu mô hình trang trại Loop thông qua khái niệm “The Loop” (Vòng lặp).

Ông dẫn chứng từ câu chuyện thực tế tại An Giang năm 2018, về một trang trại lúa rộng lớn bán sản phẩm không được giá. Nếu canh tác hài hòa với thiên nhiên (ví dụ như dành đất cho chim trú ngụ), chất lượng sản phẩm có giá trị cao hơn hẳn mặt hàng thông thường. Làm sao nông dân tự hào về sản phẩm của mình để bán ra thị trường với mức giá xứng đáng. Ông đã đặt ra hướng đi mới cho chủ trang trại!

Với kinh nghiệm từng làm việc tại Đại học Hà Lan, ông Steven Starman nhận diện rào cản lớn nhất của nông dân Việt Nam là thiếu vốn và năng lực tài chính để tiếp nhận công nghệ. Để giải quyết, HTX Sản vật Mekong đã triển khai công thức tích hợp 3 yếu tố: Công nghệ; Thị trường; Hỗ trợ tài chính. Tâm lý nông dân thường không tin vào quảng cáo mà chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe hoặc thành công của hàng xóm, trang trại trình diễn The Loop đã ra đời. Đây là nơi thí điểm các công nghệ khép kín trước khi chuyển giao chính thức, giúp bà con nông dân có sự tin tưởng tuyệt đối trước khi áp dụng vào mảnh vườn của mình.

Theo đó, công nghệ được chuyển giao ở mức vừa sức để nông dân có thể thực hiện được ngay. Cuối năm 2024, dự án đã nhận được sự tài trợ từ tổ chức Torres Global và sự hỗ trợ của Chính phủ Hà Lan.

Ông Starman giải thích về hệ thống vận hành của The Loop:

Về hệ thống lọc nước và xử lý nước tuần hoàn: Quy trình xử lý nước tại đây được thiết kế theo mô hình khép kín và hiện đại. Nước thải từ ao nuôi đầu tiên sẽ đi qua bộ lọc cơ học để loại bỏ các tạp chất và cặn bẩn lớn. Sau đó, nước được chuyển đến bộ lọc sinh học để thực hiện quá trình nitrat hóa và cuối cùng là khử trùng bằng tia UV trước khi quay trở lại ao nuôi. Ngoài ra, cơ sở còn áp dụng mô hình đất ngập nước nhân tạo để xử lý nước thải bằng cách bơm nước lên các cánh đồng có các lớp cát đá và sỏi xen kẽ, kết hợp với việc trồng cây để lọc nước tự nhiên.

Mục tiêu cốt lõi của mô hình là hỗ trợ những người nông dân sản xuất nhỏ, tạo ra những hệ thống có mức đầu tư phù hợp, đảm bảo hiệu quả kinh tế. Hiện tại, mô hình đang trong giai đoạn thí điểm để chứng minh tính hiệu quả trước khi tối ưu hóa chi phí. Một thách thức lớn là sự thiếu hụt cát và sỏi tự nhiên tại ĐBSCL, khiến chi phí vật liệu tăng cao. Do đó, về lâu dài đang nghiên cứu thay thế cát đá bằng các loại vật liệu tại chỗ hoặc phế phẩm công nghiệp để giảm giá trị đầu tư và tránh việc khai thác cát lòng sông gây hại môi trường.

Trang trại vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn, không có khái niệm rác thải mà chỉ có nguồn lực chuyển hóa. Phân cá và các chất thải hữu cơ từ ao nuôi được thu gom để nạp vào hệ thống sản xuất biogas do đối tác Hà Lan lắp đặt. Quá trình này không chỉ tạo ra khí đốt mà còn thu hồi được nguồn nước giàu dưỡng chất để làm phân bón. Một phần chất thải khác được chuyển hóa thành than sinh học (biochar), giúp tận dụng triệt để mọi phụ phẩm trong quá trình canh tác.

Về công nghệ ủ phân hữu cơ thổi khí và xử lý phụ phẩm cây dừa: Thay vì phương pháp ủ phân truyền thống đòi hỏi nhiều nhân công để đảo trộn, cơ sở áp dụng kỹ thuật ủ phân đống tĩnh có hệ thống thổi khí từ dưới đáy. Phương pháp này giúp phân tự phân hủy hoàn toàn sau 6 tuần mà không cần tác động thêm. Để tối ưu hóa cấu trúc đống ủ, cơ sở sử dụng máy băm lá dừa thành sợi lớn nhằm tạo độ thông thoáng khí. Ngoài ra, những trái dừa hư hoặc rụng cũng được đưa vào máy xử lý để tạo ra vật liệu tơi xốp như than bùn, giúp biến những thứ rẻ tiền hoặc bỏ đi thành phân bón hữu cơ có giá trị cao. HTX còn xây dựng nhà kính trồng rau và một kho sơ chế nông sản.

Mô hình kết nối kênh mương, biến nước thải ao cá thành nước tưới vườn dừa tại xã Hùng Hòa, tỉnh Trà Vinh (vị trí cũ thuộc Vĩnh Long) của HTX ban đầu kêu gọi được 6 hộ nông dân hợp tác.

Chánh Hội A, xã Hùng Hòa là vùng nhiễm phèn, khi đóng cống ngăn mặn là lừng phèn. Nhiều cư dân sở tại kỳ vọng đây là mô hình tích hợp và giải được cùng lúc nhiều bài toán kinh tế thích ứng biến đổi khí hậu.

Bài, ảnh: Ngọc Bích