Giá màng bọc thực phẩm và bao bì nhựa tăng vọt, khiến người bán hàng ăn ngày càng chật vật hơn.
Đối với cô Tresnayati, một thợ làm bánh truyền thống người Indonesia ở Sidoarjo, Đông Java, tác động từ cuộc chiến ở Iran là vô cùng hiện hữu. Giá màng nhựa mà cô sử dụng để đóng gói sản phẩm đã tăng hơn gấp đôi, từ 9.000 rupiah (0,53 USD) lên 19.000 rupiah cho một bọc 50 tờ.
“Khi giá vừa tăng, ai cũng đổ xô đi tích trữ, nhưng những hộ kinh doanh nhỏ như tôi chỉ có thể mua được một số lượng nhất định. Các mặt hàng này cũng trở nên khan hiếm”, cô nói.
Tresnayati chỉ là một trong hàng triệu tiểu thương bán thức ăn ở Đông Nam Á đang phải đối mặt với thách thức này. Sự tăng vọt của giá nguyên liệu, nhiên liệu và đặc biệt là chi phí bao bì đang bào mòn biên lợi nhuận vốn rất mỏng. Rất ít người dám tăng giá bán.
Giá nguyên liệu tăng vọt
Dữ liệu từ Trading Economics cho thấy, trên Sàn giao dịch Hàng hóa Đại Liên, giá một tấn polyethylene – loại nhựa thường được dùng làm túi nilon, chai nước và ly nhựa – đã tăng 37% kể từ đầu năm. Trong khi đó, giá polypropylene – thường dùng làm túi, ống hút và nắp chai – cũng tăng vọt 57%.
Nguyên nhân là do nguồn cung naphtha, một nguyên liệu đầu vào thiết yếu để sản xuất nhựa, đã bị gián đoạn. Được chiết xuất từ dầu mỏ, giá của loại nguyên liệu này đã tăng hơn gấp ba lần kể từ đầu năm, theo Trading Economics.
Ông Lee Toong Shien, Phó trưởng bộ phận định giá hóa dầu châu Á tại Argus Media, nói rằng 60-70% nguồn naptha nhập khẩu của châu Á là từ khu vực Vùng Vịnh.
Sự gián đoạn của dòng chảy thương mại này đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn bộ chuỗi cung ứng, bắt đầu từ các nhà máy cracking (phân tách) – nơi chuyển hóa naphtha thành các nguyên liệu nhựa gốc như ethylene và propylene. Hiện tại, đã có hai nhà máy ở Singapore và các nhà máy tại Hàn Quốc, Thái Lan, Indonesia và Đài Loan phải tuyên bố tình trạng bất khả kháng.
“Tất cả các nhà máy phân tách naphtha ở châu Á đều đang phải giảm công suất hoạt động vì tình trạng này, một số nơi đã tuyên bố bất khả kháng. Những nơi khác cũng đã phát đi văn bản cảnh báo về khả năng sớm rơi vào tình trạng tương tự nếu cuộc chiến kéo dài,” ông Lee nhận định.
Dù vậy, một số nhà cung cấp lại cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn. Theo ông Lee, Trung Quốc đang “giành lấy thị phần” trong khu vực, bởi các nhà máy phân tách của họ thường có khả năng sử dụng nguồn nguyên liệu đầu vào đa dạng hơn, chẳng hạn như propane, ethane, và trong một số trường hợp là than đá hoặc methanol.
Một vài tập đoàn lớn bên ngoài Trung Quốc như Petronas (Malaysia), PTTGC (Thái Lan) và Reliance (Ấn Độ) hiện tương đối an toàn. Họ sở hữu các mỏ khí đốt riêng và cũng có khả năng phân tách ethane – chủ yếu nhập từ Mỹ – để sản xuất nguyên liệu nhựa.
Báo giá mỗi ngày
Các hãng bao bì vẫn đang ngấm đòn từ việc sụt giảm sản lượng. Ông Jonathan Sourintha, Giám đốc điều hành hãng bao bì Turn Green ở Việt Nam, nói rằng giá cả đang tăng vọt nhanh đến mức báo giá của các nhà cung cấp thay đổi theo từng ngày.
Các nhà cung cấp nhựa tái chế cũng đồng loạt tăng giá. “Họ nói rằng nhu cầu đang tăng lên. Sẽ luôn có những người cố gắng trục lợi trong khủng hoảng”, Sourintha phàn nàn. Ông cho biết chi phí đầu vào đã tăng từ 40-65%, và Turn Green buộc phải gánh khoảng một nửa phần chi phí tăng thêm này thay vì đẩy hết sang giá thành sản phẩm.
“Tình trạng này ảnh hưởng đến tất cả những người kinh doanh thực phẩm ở Thái Lan”, theo lời Ratree Kerdprang, một người bán thịt nướng ven đường ở trung tâm Bangkok. Kerdprang cho biết một lốc 12 chai nước suối nhựa loại nhỏ trước đây có giá 25 baht (0,77 USD), giờ đã lên 35 baht. “Và đây mới chỉ là loại rẻ tiền, không phải thương hiệu cao cấp hay gì cả”.
Không thể tăng liền…
Giá bao nylon tăng chóng mặt. Tuy vậy, người bán vẫn tỏ ra e dè với việc tăng giá trong thời điểm người tiêu dùng cũng đang phải đối mặt với bão giá ở hàng loạt mặt hàng khác.
Tại Bangkok, bà Srinual Chonlaparp, người bán đồ uống ngọt và đồ ăn vặt tại xe đẩy Jae Oi Milk, tin rằng “không thể đùng một cái tăng giá ngay được”, bởi khách hàng sẽ phản ứng gay gắt.
Tuy nhiên, một số người khác, như Nia Perdhani, chủ một cơ sở kinh doanh thực phẩm đóng gói đông lạnh ở Pati, Trung Java, đã quyết định rằng việc tăng giá một số mặt hàng là không thể tránh khỏi, đặc biệt là với những sản phẩm có biên lợi nhuận quá thấp.
“Nhưng đối với những mặt hàng có lời nhiều hơn, tôi quyết định “gồng” giữ nguyên giá, dĩ nhiên tiền lời sẽ ít hơn”.
Giá bao nylon tự phân hủy tại TPHCM đã tăng từ 55.000 đồng/ký lên 95.000 đồng/kỳ trong tháng 3-2026 vừa qua, nếu mua sỉ với khối lượng lớn 300-500 ký mỗi lần. Một vài doanh nghiệp bán lẻ nhỏ nói nhà cung cấp cảnh báo là nguồn bao nylon có thể khan hiếm trong tháng 7 sắp tới nếu chiến sự Trung Đông không hạ nhiệt.
Theo Nikkei Asia, BSA Media
Ricky Hồ / BSA Media
