Ngày 20/8, tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (TP.HCM), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã khai mạc Triển lãm quốc tế ngành thủy sản VIETFISH 2025. Đây là sự kiện thường niên lớn nhất của ngành, được mệnh danh là “ngôi chợ thủy sản” toàn diện, nơi hội tụ đầy đủ các mắt xích của chuỗi cung ứng, từ nuôi trồng, đánh bắt, chế biến đến dịch vụ thương mại.
Triển lãm năm nay quy tụ 526 gian hàng của 280 doanh nghiệp thủy sản và ngành phụ trợ. Đặc biệt, sự góp mặt của 17 gian hàng quốc gia và vùng lãnh thổ như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Indonesia, Thái Lan, Đan Mạch… càng khẳng định tầm vóc quốc tế của VIETFISH, đồng thời tạo cơ hội kết nối, mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp Việt Nam.
Chiều cùng ngày, trong khuôn khổ triển lãm, VASEP phối hợp cùng Cục Thủy sản, Kiểm ngư và Tổ chức ASC tổ chức Hội thảo: “Cập nhật về tiêu chuẩn ASC – Cơ hội, thách thức và giải pháp cho doanh nghiệp thủy sản”. Hội thảo thu hút sự quan tâm đặc biệt bởi chứng nhận ASC (Aquaculture Stewardship Council) đang ngày càng trở thành tiêu chuẩn toàn cầu trong ngành.
Ông Koji Yamamoto – Tổng Giám đốc ASC tại Nhật Bản, Trưởng nhóm hợp tác sản xuất khu vực Đông Nam Á, nhấn mạnh, ASC chính là chìa khóa để thủy sản Việt Nam mở rộng thị trường bền vững ra toàn cầu.
Theo ông, ASC được xây dựng với sứ mệnh thúc đẩy nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm, thông qua cơ chế thị trường minh bạch và các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt.
“Không chỉ là giấy thông hành để thủy sản Việt Nam vào hệ thống siêu thị và nhà phân phối lớn toàn cầu, ASC còn giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Nhiều ngân hàng lớn như Deutsche Bank, Rabobank… đã đưa chứng nhận ASC vào tiêu chí cấp tín dụng xanh. Trường hợp Thai Union nhận khoản vay xanh 150 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển châu Á là minh chứng rõ ràng cho giá trị tài chính ASC mang lại”, ông Yamamoto chia sẻ.
ASC là chứng nhận có sức ảnh hưởng mạnh nhất
Theo báo cáo tại hội thảo, ASC hiện là chứng nhận thủy sản có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất thế giới. Chỉ tính riêng quý I/2025, ASC chiếm tới 76% mức độc nhận diện và được nói đến nhiều trên báo chí và mạng xã hội, vượt xa các chứng nhận khác như BAP hay Global G.A.P. Bên cạnh đó, logo ASC ngày càng được người tiêu dùng toàn cầu nhận diện và tin tưởng, từ châu Âu, Bắc Mỹ cho đến châu Á.
Báo cáo của ông Yamamoto chỉ ra, tính đến tháng 4/2025, đã có hơn 29.000 sản phẩm mang nhãn ASC được phân phối tại hơn 120 quốc gia. Hơn 1.200 thương hiệu toàn cầu uy tín như IKEA, Carrefour, Sainsbury’s, McDonald’s Đức, Lidl, MOWI… đều cam kết với ASC. Điều này khẳng định tầm quan trọng của chứng nhận trong việc bảo vệ thương hiệu, xây dựng uy tín và thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm.
Riêng Việt Nam, ông Yamamoto cho hay, có 600 trang trại đạt chuẩn ASC, hiện chiếm gần 50% số cơ sở nuôi tôm ASC toàn cầu. Đây là con số ấn tượng, khẳng định vị thế của thủy sản Việt Nam trên bản đồ bền vững thế giới. Không chỉ vậy, Việt Nam còn dẫn đầu về số lượng trại nuôi cá tra đạt chứng nhận, chiếm 100% sản lượng cá tra ASC toàn cầu.
Bên cạnh đó, ông Yamamoto còn cho rằng, sức hút từ ASC còn đến từ xu hướng tiêu dùng mới. Các thị trường lớn đều ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng với sản phẩm thủy sản ASC, chẳng hạn: Mỹ tăng 70%, Canada tăng 48%, Nhật Bản tăng 55%, Hàn Quốc tăng 15% trong giai đoạn 2023–2024. Đây là minh chứng rõ nét cho nhu cầu ngày càng lớn đối với sản phẩm thủy sản có trách nhiệm.
Thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam
Tuy vậy, hành trình áp dụng ASC tại Việt Nam chưa bao giờ dễ dàng. Bà Trần Hoàng Yến, Trưởng Văn phòng đại diện VASEP, cho rằng tiêu chuẩn ASC phiên bản mới, áp dụng từ tháng 8/2025, đang đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe hơn. Các quy định mới trải rộng từ nguyên liệu thức ăn thủy sản không phá rừng, mật độ nuôi, sinh kế cộng đồng, truy xuất nguồn gốc, đến quản lý rác thải.
Theo VASEP, có 10 nhóm vướng mắc lớn mà doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang gặp phải, bao gồm:
-
Quy định mâu thuẫn về sử dụng kháng sinh.
-
Bất cập trong hệ thống truy xuất TRACEASC.
-
Quy định khoảng cách vùng đệm chưa phù hợp với quy hoạch thực tế.
-
Khó khăn trong kiểm soát độ mặn và mực nước giếng.
-
Yêu cầu xử lý rác thải vượt quá khả năng của doanh nghiệp.
-
Cơ chế đình chỉ và khôi phục chứng nhận thiếu minh bạch.
-
Đánh giá phức tạp đối với vùng nuôi đa loài.
-
Các vấn đề pháp lý đặc thù của Việt Nam…
Những bất cập này khiến chi phí tuân thủ của doanh nghiệp gia tăng, làm giảm động lực duy trì ASC. Hệ quả là rủi ro mất thị trường xuất khẩu, suy giảm uy tín thương hiệu, thậm chí tác động tiêu cực đến năng lực cạnh tranh quốc tế của cả ngành thủy sản.
Trước thực trạng đó, theo bà Yến, VASEP đã nhiều lần đứng ra làm cầu nối giữa doanh nghiệp và ASC. Cụ thể, năm 2021, hiệp hội đã tổ chức đối thoại trực tiếp với tổ chức chứng nhận, phản ánh bất cập và đề xuất sửa đổi. Một số kiến nghị từ phía Việt Nam đã được ASC tiếp thu và điều chỉnh, giúp cải thiện khả năng áp dụng tại các trang trại, đặc biệt là trong hai mặt hàng chiến lược, tôm và cá tra.
Theo bà Yến, điều quan trọng là ASC cần hợp tác chặt chẽ với VASEP và doanh nghiệp Việt Nam, để điều chỉnh tiêu chuẩn theo hướng hài hòa hơn với pháp luật Việt Nam và thông lệ quốc tế. “Các quy định cần được đơn giản hóa, bỏ trùng lặp, tăng cường bảo mật thông tin doanh nghiệp, đồng thời minh bạch hơn trong cơ chế xử lý vi phạm và khôi phục chứng nhận”, bà nhấn mạnh.
Thực tiễn chứng minh rằng, những trang trại đạt ASC đã mang lại hiệu quả vượt trội, hệ số chuyển đổi thức ăn giảm, tiết kiệm hàng trăm mét khối nước cho mỗi tấn cá tra, giảm thiểu hóa chất, nâng cao chất lượng sản phẩm và uy tín thương hiệu. Đây chính là minh chứng cho lợi ích lâu dài mà chứng nhận này mang lại.
Một số hình ảnh khác từ các doanh nghiệp tại VietFish 2025:
