Sau hai ngày tranh tài tại Bảo tàng Thế giới Cà phê, 25 dự án bước vào vòng bán kết khu vực Miền Trung – Tây Nguyên đã lần lượt trình bày, phản biện và bảo vệ ý tưởng trước Ban giám khảo. 10 dự án nổi bật nhất đã giành quyền vào chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – 2026, gồm 4 dự án Bảng A và 6 dự án Bảng B. Đằng sau kết quả này là những câu chuyện về cách người trẻ tận dụng tài nguyên bản địa, biến phụ phẩm, phế phẩm thành sản phẩm mới và tìm lời giải cho những vấn đề rất thực tế của cộng đồng và thị trường.
10 dự án vào chung kết như sau:
Bảng A gồm 4 dự án:
-
Tỉnh Lâm Đồng, dự án “Wolfpro Biotech – Đột phá cho nguồn thực phẩm xanh giàu dinh dưỡng tại Việt Nam”, của nhóm Nguyễn Phú Hoài, Nguyễn Đình Trí, Trần Hoàng Phúc
-
Tỉnh Đắk Lắk, dự án “Chuyển hoá vỏ sầu riêng thành Biochar, giấm gỗ, phân bón hữu cơ bằng công nghệ nhiệt phân yếm khí tuần hoàn” của nhóm Trần Cát Lâm, Nguyễn Bá Sơn, Bùi Hoàng Trương
-
Tỉnh Đắk Lắk, dự án “Mứt chanh dây sấy dẻo và nước cốt chanh dây mật ong rừng”, của Đặng Thị Hồng Đào.
-
Tỉnh Gia Lai, dự án “PQ Healthy Foods – Thực Phẩm thay thế lành mạnh từ La Hán Quả và củ Nưa” của Nguyễn Thị Phương.
Bảng B gồm 6 dự án:
-
Dự án “Nâng cao giá trị gừng Tiên Phước – Tạo sinh kế bền vững cho phụ nữ miền núi” từ TP. Đà Nẵng của thí sinh Phạm Thị Mỵ Nương
-
Dự án “Lưới xanh – tái sinh từ biển xanh” từ TP. Đà Nẵng của nhóm thí sinh Huỳnh Thị Tường Vy, Đoàn Thụy Kim Phương, Nguyễn Quốc Hoàng Kha
-
Dự án “Chợ Cà Phê – Nền tảng hạ tầng số cho ngành cà phê Việt Nam” từ TP. Đà Nẵng của thí sinh Nguyễn Văn Lĩnh.
-
Dự án “VA ECO ROASTERY – Hệ thống xưởng rang cà phê thông minh không phát thải” từ tỉnh Khánh Hòa của thí sinh Phan Thạch Vũ
-
Dự án “XATAPHA BioHerb – Nâng tầm dược liệu Xáo Tam Phân Ninh Hòa” từ Khánh Hòa của nhóm thí sinh Nguyễn Thanh Tá, Nguyễn Uy Thứ, Võ Hoàng Huy
-
Dự án “BioWraps Soutions JSC” từ TP. Hồ Chí Minh, của nhóm thí sinh Trịnh Công Qui, Tô Hồng Phi, Trần Thị Thanh Thúy
TS Phan Văn Minh: Năm nay, các dự án đã biết biến chất thải thành tài nguyên bản địa
Tổng kết sau hai ngày làm việc và theo dõi các dự án tại vòng bán kết khu vực Miền Trung – Tây Nguyên, TS Phan Văn Minh, thành viên Ban giám khảo Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh, cho rằng điểm đáng chú ý nhất năm nay nằm ở sự thay đổi trong cách các đội thi tiếp cận nguồn tài nguyên địa phương.
Theo ông Minh, những năm trước, các dự án tại Tây Nguyên và miền Trung thường khá đa dạng về các hệ thống canh tác, gắn với nhiều loại cây trồng đặc trưng của từng địa phương. Sự khác biệt giữa các tỉnh cũng thể hiện khá rõ nét đặc trưng của khu vực này.
“Năm nay đặc biệt rất thú vị là không còn nhiều các hệ thống canh tác nữa, mà ngược lại là chúng ta thấy được những bài sử dụng phụ phẩm hoặc là phế phẩm, nói chung là các loại chất thải khác nhau ở mỗi tỉnh khác nhau”, ông nói.
Theo TS Phan Văn Minh, một số dự án đã bắt đầu tiếp cận những nguồn chất thải gắn với biển. Đây là điểm ông đánh giá khá độc đáo của mùa thi năm nay.
“Cái tính đa dạng biến chất thải thành những tài nguyên bản địa, nhưng mà cái đa dạng nó có liên quan tới biển. Đây là một cái thú vị nhất năm nay”, ông Minh nhận xét.
Theo ông Minh, việc các đội thi tự tìm ra những hướng đi từ phụ phẩm, phế phẩm và chất thải để tạo thành tài nguyên mới là một ý tưởng hay, sáng tạo và phù hợp với xu thế phát triển hiện nay. Đây cũng là điểm tạo nên nét độc đáo về mặt nội dung của các dự án năm nay.
Bên cạnh nội dung, TS Phan Văn Minh cũng lưu ý các đội về kỹ năng trình bày. Một số dự án có hình thức thể hiện tốt, tuy nhiên đại đa số chưa hoàn thành phần báo cáo trong thời gian quy định.
Theo ông Minh, nguyên nhân chủ yếu là phần trình bày còn dài, trong khi slide đưa quá nhiều chữ. Khi lượng thông tin trên slide quá lớn, Ban giám khảo không thể đọc kịp, còn chính thí sinh cũng không có đủ thời gian để trình bày hết. Hệ quả là một số nội dung quan trọng bị bỏ sót.
“Nếu mà các bạn được vào chung kết, tôi nghĩ rằng các bạn nên sử dụng hình ảnh, sử dụng sơ đồ, biểu đồ hay hơn là viết dài. Chính viết dài cũng không ai đọc kịp và chính các bạn cũng không đọc kịp. Và như vậy một số nội dung quan trọng bị bỏ rơi”, ông Minh nói.
Từ thực tế này, TS Phan Văn Minh đưa ra một khung tư duy ngắn gọn để các đội có thể xây dựng lại bài báo cáo, cả báo cáo viết lẫn báo cáo miệng. Theo ông, dù phải bám sát các tiêu chí của cuộc thi, một bài báo cáo về cơ bản có thể được tổ chức quanh bốn từ khóa: What – Why – How – What.
Trong đó, What đầu tiên là dự án làm gì, sản phẩm là gì. Người nghe cần được biết ngay từ đầu đội thi đang muốn giải quyết vấn đề gì và làm ra sản phẩm nào.
Tiếp theo là Why – tại sao làm. Đó là lý do, sự cần thiết và động lực để dự án được hình thành.
Thứ ba là How – làm như thế nào. Các đội cần trình bày rõ quy trình, phương pháp và những gì đã thực hiện để biến ý tưởng thành sản phẩm hoặc mô hình cụ thể.
Cuối cùng lại là What – đã đạt được những gì. Không chỉ là sản phẩm có chất lượng ra sao, mẫu mã hay mô hình đã hoàn thiện đến đâu, mà còn phải cho thấy những kết quả cụ thể về tài chính.
“Chúng ta bắt đầu bằng chữ What và kết thúc bằng chữ What: bạn đã làm được những gì về mặt sản phẩm cũng như là về mặt tài chính”, TS Phan Văn Minh nhấn mạnh.
Theo ông, đây cũng là cách để các đội rút ngắn bài báo cáo, giảm phần chữ và tăng hiệu quả truyền tải thông tin bằng hình ảnh, sơ đồ, biểu đồ và bảng biểu.
Nhìn lại hai ngày thi, ông cho rằng đây là một điểm các đội cần đặc biệt rút kinh nghiệm, bởi việc trình bày quá dài đã khiến không ít nội dung quan trọng bị bỏ lại.
“Nhìn chung năm nay là bị bỏ rơi nội dung khá nhiều”, TS Phan Văn Minh kết luận.
Chuyên gia Phạm Chi Lan: Biến phế liệu thành hàng hóa, biến khó khăn thành cơ hội
Trong ngày thi cuối cùng, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan, thành viên Ban giám khảo theo dõi xuyên suốt hai ngày thi, cho rằng các dự án Khởi nghiệp Xanh khu vực Miền Trung – Tây Nguyên năm nay đã thể hiện khá rõ sắc thái riêng của vùng đất có cả biển, núi và những điều kiện tự nhiên nhiều khác biệt.
Theo bà, đây cũng chính là một tiềm năng lớn nếu biết cách khai thác nguồn lực địa phương, đặc biệt là nguồn lực con người – những người có tinh thần kinh doanh, sáng tạo và sẵn sàng học hỏi từ nhiều lĩnh vực khác nhau.
“Điều này sẽ giúp các bạn trưởng thành lên, để bước vào một trường đời rộng lớn hơn trong tương lai”, bà Phạm Chi Lan chia sẻ.
Theo chuyên gia kinh tế, miền Trung qua nhiều thời kỳ luôn phải đối mặt với không ít khó khăn. Nhưng cũng chính trong những hoàn cảnh thiếu thốn ấy, nhiều con người đã tìm cách nghĩ ra những điều mới, tận dụng tối đa những nguồn lực mình có để tạo thành của cải mới.
Điều đáng quý là những giá trị ấy không dừng ở lợi ích của riêng người khởi nghiệp, mà còn có thể lan sang cộng đồng, tạo thêm sinh kế cho những người cùng tham gia trong chuỗi.
“Nhiều thứ tưởng là phế liệu bỏ đi lại thành hàng hóa, tạo công ăn việc làm cho nhiều đối tượng khác nhau trong xã hội. Rất nhiều dự án hôm nay đang làm điều này”, bà nói.
Với bà Phạm Chi Lan, đó là biểu hiện của một tinh thần kinh doanh mạnh mẽ, đồng thời chứa đựng tính nhân văn và sự sẻ chia. Trong một thị trường ngày càng cạnh tranh, việc vừa biết làm ăn, vừa giữ được tinh thần cộng đồng sẽ tạo thêm sức mạnh cho các dự án trên chặng đường dài.
“Trong cuộc sống này, để đua tranh mà vẫn có tấm lòng nhân ái thì mình sẽ có những bàn tay, những tấm lòng nhân ái khác sẵn sàng chìa tay ra cùng mình”, bà chia sẻ.
Một điểm khiến bà đặc biệt thích thú là nhiều sản phẩm của các dự án hoàn toàn có khả năng tương tác và kết nối với nhau. Chẳng hạn, một sản phẩm túi có thể trở thành bao bì cho sản phẩm của một doanh nghiệp khác; những sản phẩm tưởng như độc lập có thể trở thành đầu vào, đầu ra của nhau.
“Vậy thì tại sao chúng ta không dùng lẫn sản phẩm của nhau?”, bà đặt vấn đề.
Theo bà, đây cũng là một hướng để các dự án không phát triển riêng lẻ, mà từng bước hình thành những chuỗi liên kết mới.
Đáng chú ý, qua chương trình Khởi nghiệp Xanh, một mạng lưới doanh nông xanh cũng đang dần hình thành với Câu lạc bộ Doanh nông Xanh ở cả ba miền. Với bà Phạm Chi Lan, đây là nền tảng để các dự án tiếp tục kết nối, hợp tác và cùng nhau mở rộng thị trường, thay vì mỗi doanh nghiệp tự đi một con đường riêng.
Và dù bước tiếp vào vòng trong hay dừng lại tại vòng bán kết, bà cho rằng những gì các thí sinh nhận được sau cuộc thi vẫn là một giá trị đáng kể.
Hai ngày thi, những câu hỏi và phản biện từ Ban giám khảo không chỉ để đánh giá dự án, mà còn là những gợi ý để người khởi nghiệp nhìn lại sản phẩm của mình, cải thiện chất lượng, hoàn thiện mô hình và tìm cách thuyết phục thị trường, người tiêu dùng trong tương lai.
“Dù vào vòng trong hay không, tôi nghĩ các bạn sẽ đạt được những thành quả quý cho mình, vì chúng ta được học hỏi, nghe thêm từ các vị giám khảo. Đó sẽ là những gợi ý để mình cải thiện, nâng cao chất lượng sản phẩm, tìm cách làm cho sản phẩm thuyết phục hơn với thị trường, người tiêu dùng tương lai”, bà Phạm Chi Lan nói.
Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – năm 2026 do Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp (BSA), Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng Cao (HVNCLC), phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vinamit, Tập đoàn Trung Nguyên Legend, Công ty TNHH Cỏ May và Mạng lưới Khởi nghiệp Xanh (KNX) tổ chức.
Chương trình có sự đồng hành của Công ty Cổ phần Cơ điện Tân Hoàn Cầu, Công ty TNHH Tân Nhiên, Công ty TNHH SX TM DV Qui Phúc, Công ty Cổ phần Nhựa Tái chế Duy Tân (DUYTAN Recycling), Công ty Cổ phần Tái chế Bao bì PRO Việt Nam (PRO Việt Nam), Công ty TNHH SX – TM Thực phẩm Gia vị Tương Việt Hoa Sen và Công ty TNHH May Thêu Giày An Phước
Trước đó, tại vòng bán kết khu vực phía Bắc diễn ra trong hai ngày 5 và 6/9, Ban tổ chức đã lựa chọn 9 dự án đầu tiên vào vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12 – 2026.
Một số hình ảnh ngày thi cuối và các đội vào chung kết:
